Zgodnie z definicją Międzynarodowej Organizacji Pracy, psychospołeczne zagrożenia zawodowe to te aspekty organizacji i zarządzania w pracy, wraz z ich kontekstem społecznym i środowiskowym, które potencjalnie mogą powodować szkody psychiczne, społeczne lub fizyczne.

Polskie prawo nakłada na pracodawców obowiązek zapewnienia pracownikom zdrowych i higienicznych warunków pracy:

  • Art. 207 § 1 kodeksu pracy: Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy (…).
  • § 2: Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki (…)”.

Mając na myśli „zagrożenia w miejscu pracy” najczęściej odnosimy się do zjawisk niebezpiecznych typu czynniki biologiczne, mechaniczne czy chemiczne. Należy jednak pamiętać, że zagrożenia dzieli się na te fizyczne (wymienione powyżej) jak i na te psychospołeczne. Podział ten wynika z charakteru oddziaływania. Z oddziaływaniem bezpośrednim mamy do czynienia w przypadku zagrożeń powiązanych np. z pracą maszyn na budowie, a z oddziaływaniem pośrednim, wówczas gdy mówimy o takich zjawiskach jak mobbing, dyskryminacja czy inne wywołujące silny stres. Zagrożenia, zarówno z pierwszej jak i z drugiej grupy, są równie niebezpieczne w miejscu pracy.

Nie istnieje definicja stresu, podobnie jak nie istnieje lista sklasyfikowanych czynników wywołujących stres.

Na źródła stresu w pracy składają się płaszczyzny takie jak:

  • treść i kontekst pracy,
  • cechy indywidualne,
  • pozazawodowe.

 

Skutki stresu dla przedsiębiorstwa:

  • absencja pracowników (zwolnienia lekarskie, nieobecności w pracy),
  • koszty absencji (wynagrodzenie za czas nieobecności),
  • efektywność pracy (wydłużenie czasu wykonywania zadań, wypadki przy pracy),
  • mobbing i agresja (roszczenia pracownicze na drodze sądowej),
  • stres pracowników.

Skutki działania stresu na pracownika to przede wszystkim objawy psychosomatyczne (np. bóle brzucha), drażliwość, napady płaczu, utrata motywacji i zaangażowania w pracy, agresywne zachowania w stosunku do współpracowników.

Warto podkreślić, że na dobrą atmosferę w pracy ma wpływ nie tylko zachowanie przełożonego, ale także, a może i przede wszystkim, zachowanie samego pracownika. Pracownik nie powinien przenosić swoich problemów osobistych na pole zawodowe. Niestety tak często dzieje się. W następstwie prowadzi to do dezorganizacji pracy zespołu, może też mieć bezpośrednie przełożenie na dyskomfort pracy pozostałych współpracowników – obniżenie nastroju, a co za tym idzie – brak efektywności pracy ze szkodą dla pracodawcy.

Polska wiedzie prym, jeśli chodzi o odsetek pracowników odczuwających stres w miejscu pracy (badanie „The Workforce View in Europe 2017” przeprowadzone na zlecenia ADP, dużej międzynarodowej firmy z obszaru kadrowo-płacowego). Zgodnie ze źródłem, aż 22% polskich pracowników doświadcza na co dzień stresu. Kolejne miejsce w rankingu „najbardziej zestresowanych” zajmuje Hiszpania – 10 % pracowników.

Międzynarodowa Organizacja Pracy przestrzega, że stres to jedna z najbardziej postępujących i zagrażających chorób cywilizacyjnych.

 

Oprac. Urszula Milewska-Marzyńska