Rynek pracy oferuje dosyć szeroki wachlarz form zatrudnienia, różnice pomiędzy nimi ograniczają się głównie do zakresu praw i obowiązków, elastyczności kosztów pracy oraz stopnia potencjalnego bezpieczeństwa. Poniżej przedstawione są główne formy zatrudnienia w naszym kraju.

Formy zatrudnienia dzieli się na zatrudnienie pracownicze oraz zatrudnienie niepracownicze.

Zatrudnienie pracownicze jest oparte na stosunku pracy a tym samym charakteryzuje się silną więzią pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Podstawą jest świadczenie pracy z następującymi cechami: pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Zatrudnienie pracownicze dzieli się na zatrudnienie typowe i nietypowe.

Zatrudnienie typowe to takie w którym pracownik jest zatrudniony u danego pracodawcy na czas nieokreślony. Wyjątki od tej reguły są już kwalifikowane do zatrudnienia nietypowego. Tu można przykładowo wymienić następujące rodzaje zatrudnienia: umowy terminowe, umowy w niepełnym wymiarze godzin.

Zatrudnieniem niepracowniczym jest przede wszystkim samozatrudnienie, zatrudnienie na podstawie umów cywilnoprawnych czy zatrudnienie elastyczne (np. kontrakt menadżerski).

Obecna tendencja rynku pracy już od dłuższego czasu zmierza w stronę elastycznego rynku na którym nie obowiązują dawne, sztywne ramy ograniczające pracownika czy pracodawcę. Pracownik jest w stanie dobrać sobie formę, która będzie uwzględniała chociażby ramy czasowe wykonywanych zadań czy też miejsce z którego są one wykonywane. Nie od dziś jest znana telepraca czy praca zdalna, które prężnie rozwijały się na polskim rynku do roku 2015, a następnie, w wyniku usztywnienia przepisów kodeksu pracy, ponownie straciły na popularności (rok 2020 – widoczny spadek na elastycznych form na polskim rynku). Jednak obecnie, w dużym stopniu ze względu na pandemię, można ponownie mówić o popularności elastycznych form zatrudnienia. Warto jednakże zaznaczyć, że nie w każdym zawodzie i nie w każdej branży można zastosować taki sam rodzaj zatrudnienia. Trudno mówić o kierowniku budowy czy o lekarzu chirurgu, którzy będą wykonywać swoją pracę zdalnie, aczkolwiek forma np. samozatrudnienia jest jak najbardziej możliwa.

Poniżej, Indeks Elastyczności Zatrudnienia przygotowany przez litewski think tank Lithuanian Free Market Institute (na podstawie danych Banku Światowego).

oprac. Urszula Milewska-Marzyńska